“Ankommenden Maondag ’s margens um veer uur de mestekoo slachten.” Elke bezoeker moest mee naar de stal. De man voelde Bonte op de ribben, kneep haar in de vangst en pochte: Jonges, wat is-e anekommen! Hoe hoog moeten wij ze aangeven? Bij ’t Weyenbarg waren de kommiezen recht ‘strabant’ geweest.” Zo begint ‘meester’ Heuvel in zijn boek “Oud-Achterhoeks Boerenleven” een sfeervol verhaal over de slacht.

Varkenslachting omstreeks 1939, foto: Beeldbank De Hofmarken

Speciaal de rol, die de kommiezen vroeger speelden komt erin aan de orde. Ook Johanna van Buren begint er haar gedicht ”Slagchenstied” mee:

Achter in november
Slagchenstied kump an.
‘n Vetten steet al verig,
Slachter weet der van.
Va geet noa de bode
En gif ’t beesien an.
Dan komt de kommieze,
Zeet of ’t lukken kan.

Omdat er accijns betaald moest worden over het geslachte dier, kwam het af en toe voor dat er clandestien werd geslacht. Een dankbaar onderwerp voor sterke verhalen over het om de tuin leiden van de kommiezen. We volgen het verhaal van Heuvel:

“Een betjen polver uut ’t kruuthoorn in de oorne, dan maak i’j ’t beest halfgek en den bretaolsten kommies blif der of”, ried Potmans Jan.
“Bie’j ons huus trokken wi’j ze vrogger altied deur ’t göttengat”, vertelt Wezelmans Gait.
Nu komen de verhalen van het smokkelen los. Bij nacht en ontij wordt geslacht: voor ’t licht worden moet alles aan kant, geborgen onder ’t brandhout, in een boschje, en zoo. Alle raampjes met zakken dichtgestopt, want de kommiezen zijn wachtsch. Bij de Pothaar, eenzaam in ’t Broek, hadden ze bij “klaorlichte dag” gesmokkeld. Daar kwamen in de verte “de heeren” aan. De knecht als de drommel naar de balken, smeet rogge af, alsof men dorschen wou, het heele beest er onder. Onder Reurle – vertelt buurman uit zijn geboorteland – hadden ze bij een Roomschen boer ook gesmokkeld. Daar zien ze de kommiezen. Gauw de vensters dicht. ’t Heele gezin, elk met ’t gebedenboek, om de haard, “al maor béden.”
”Wi’j hebt ’n doojen in huus”, zegt de boer en dat was waar. De heeren trokken stil weer af.
Smokkelen, neen, moeder wou er niets van weten. ’t Is knoeierij en Grootvader zei altijd: De rechte weg, anders niet. ’t Mestebeest wordt netjes aangegeven. Zaterdags komen de ambtenaren uit Lochem. Een poosje van spanning, als ze op de deel zijn visiteeren. Ze keeren terug. De koe heeft het loodje in den staart en één tekent het biljet af, dat tot Maandag op ’t boezemkleedje gespeld zit. Nu worden de heeren op koffie met weggen en eieren onthaald, uit vrienschap.