Opgegroeid met het Brabants dialect, zou ik me niet moeten wagen aan het Twents dialect, maar ik vind het zo’n mooi dialect, dat ik het ook wel eens graag wil gebruiken. In dit geval over een onderwerp dat vele tradities en gebruiken kent, maar erg onderhevig is aan de dynamiek in deze tijd.
De uitdrukking, althans zo begrijp ik het, past volgens mij alleen bij het overlijden van iemand die al bijna, of al op leeftijd is, maar zeker niet bij het plotseling vroegtijdig overlijden.
Toen ik nog een kleuter was, had ik een buurvrouw, waar ik veel kwam. Ik deed er allerlei karweitjes en hielp haar vooral in de moestuin. Ze overleed vroegtijdig en wat me van die tijd nog bijstaat is het zgn. bidden van de rozenkrans. Dat werd bij ons thuis gedaan omdat we recht tegenover haar woonden. In Markelo zouden we zeggen ‘noodnoaber’, maar dat begrip kenden men in Brabant niet. De keukentafel werd verwijderd en de stoelen werden in een kring uit elkaar gezet en er werden schotjes op gelegd zodat alle buren konden zitten. Vader bad voor met de rozenkrans in de hand. Vijf keer tien ‘Weesgegroeten’ en vijf keer ‘Onze Vader’. Op basis van de rozenkrans werd geteld of je niet teveel gebeden deed, maar zeker niet te weinig. De volgende dag ging de kist van de overledene, op de platte wagen met paard ervoor naar de kerk en na afloop van de dienst naar het kerkhof. Men was er maar druk mee.
Hoe ouder je wordt hoe vaker je wordt geconfronteerd met iemands overlijden. In Brabant had ik van oudsher drie vrienden van mijn leeftijd waarvan er inmiddels twee zijn overleden. Het is zeker al weer meer dan tien jaar geleden dat de eerste vriend kanker kreeg. Hij is enkele dagen nadat ik hem in het hospice bezocht had, overleden. Hij was alleenstaand en had geen kinderen. Het bericht kwam van een nicht. Ze vertelde me, van zijn wens, dat hij in alle stilte zonder dat er maar iemand bij aanwezig was, begraven of gecremeerd wilde worden. Niemand in mijn directe omgeving kon vertellen, wat er met hem gebeurt was. Het gaf voor ons een enorm onbevredigend gevoel, dat we geen afscheid konden nemen.
Een andere vriend is vorig jaar aan kanker overleden. Zijn afscheid was in een overvolle zaal en hij had onder andere een nummer uit zijn jonge jaren gekozen, dat luid uit de speakers klonk: Paranoid van Black Sabbath. Dat kwam wel eventjes over. De herinneringen uit onze jeugd kwamen weer terug. Hoewel hij niet zo muzikaal was, wisten we, als hij naar de jukebox liep, dat hij dat nummer opzette.
Rond het overlijden zijn vooral de laatste jaren gebruiken en tradities veranderd. Toen ik in Markelo kwam, ging je bij iemands overlijden naar de begrafenis en daarna ging je de familie condoleren. Dat is al niet meer gebruikelijk. Over het algemeen kiest de familie voor een crematie of begrafenis in besloten kring en is er tevoren gelegenheid om de familie te condoleren. Helaas komt het de laatste tijd te vaak voren dat we moeten gaan condoleren. Maar ja, als je ook ouder wordt, kom je in het bos terecht waar de bomen vallen.
We staan dan nogal eens in een lange rij, tot in de Schoolstraat of richting Bergweg, voor de Martinushof, waar de gelegenheid is om de familie te condoleren. Je hebt alle tijd om te prakkiseren en je bedenkt dan, dat er misschien wel oplossingen zijn, om het wachten te veraangenamen, vooral als het regent en erg koud is. Gebruik maken van de kerk of een camera die laat zien op een site hoe druk het is en je kunt gaan als de rij korter wordt. Ik filosofeerde daar zo over met Annemie, maar kreeg direct een kort en duidelijk reactie. Belachelijk, heb je er dan niet wat voor over om even stil te staan bij het verdriet van de familie, die in de rij staat. Wees blij dat je er zelf niet staat. Gelijk heeft ze.
In den lande zien we een ook het verschijnsel dat er een stille tocht wordt gehouden na een heftige gebeurtenis waarbij, en dan met name, kinderen bij betrokken zijn. Blijkbaar is er een behoefte onze gevoelens te delen en op welke manier dat je het ook doet, het lijkt me alleen maar goed. Het gaat er vooral om de nabestaande te troosten maar ook om je machteloos gevoel te delen met anderen.
Het was een onderwerp dat eigenlijk niet thuishoort op Moederdag. Maar zoals ook een Twentse uitdrukking luidt: “’t is nich altied mooi weer”.
Desondanks wens ik een ieder een mooie Moederdag toe.
Gr. Jan vds